Odysseus filmi çıkınca Odysseia destanı gündeme geldi. Odysseia nedir derseniz tam bir alfa erkek hikayesi derim. Savaşmak gerektiğinde savaşçı, tezgah kurmak gerektiğinde üçkağıtçı bir adam Odysseus. Yer yer mağlup düşse de ve şahken şahbaz olsa da nice zorlu yolculuklardan sonra yurdu İthake’ye döner 20 yıl sonra.
Odysseus’un eşinin adı Penelope’dir. Cefakâr eşi Penelope’ye neler söylenmemiştir yıllardır yurduna dönememiş Odysseus’un arkasından:
“Öldü!”
“Troya savaşından dönenler döndü; bu zamana kadar gelecek olsaydı gelirdi!”
Bu kargaşanın ortasında Penelope’nin tavrı, yazımın başlığına esin kaynağı olan Hop Çerkez* türküsünün "Ali'mi de öldü diyenler kendi de girsin mezara" sözleri gibidir: Odysseus’u öldü diyenler kendi de girsin mezara! (Nitekim girmiştir de! Ama onu sonra anlatacağım.)
Yetmezmiş gibi destancı Homeros’un adına “talipler” dediği birtakım ırz düşmanları, Odysseus’un yokluğunda Penelope’ye rahat yüzü göstermediler. Odysseus'un sarayına postu serdiler ve Penelope'ye sarayı dar ettiler. Kadıncağız da ne yaptı? Havayı koklamaya ve dokumaya verdi kendini. "Kayınpederime dokuduğum kefen bitince söz! Birinize varacağım". Ama sonradan anlaşıldı ki Penelope dokuduğu kefeni her gece gizli gizli söküyormuş! Bu da öğrenildikten sonra kurnaz Penelope için çember daraldı.
"Dört yanı derya deniz
Odysseus’um da nerden geçiyor"
diye içinden geçirmiş olabilir. Tam o anda Odysseus salıyla denizi geçerken fırtınaya tutulmuştur ve Penelope’nin yüreği sıkışmıştır. Klişe mi buldunuz? O halde alın size antik Yunan klişesi: Destancı Homeros Odysseus’u arada sırada tanrıçalarla oynaştırarak onu kayırmıştır. Evet! Üstelik Penelope, İthake’de bir yandan tek başına elin sırnaşık adamlarıyla, öte yandan büyüdüğünü ispat etmeye çalışan oğlu Telemakhos’la uğraşırken!
İşte bu destanda kadınlar adına bir gariplik olduğunu sezen Margaret Atwood yüzyıllar sonra bir kitap yazmıştır adını da “Penelopia” koyarak. Odysseia varsa buyrun bu da Penelopia!
Odysseus nice maceradan sonra yurduna döndüğünde “talipler” denen düşmanları vahşice öldürdü, herkesi kurtardı ve tüm kahramanlık payelerini topladı. Peki Penelope onca yıl dönmeyeceği söylenen kocasını yalnız başına beklerken neler hissetti? Bunun yanıtını destancı Homeros değil, Atwood veriyor. Ayrıca Homeros, Penelope’yi iffet timsali olarak yüceltip onun hizmetçi kızlarını taliplerle kırıştırdı diye Odysseus’a öldürtürken Atwood işin iç yüzünü o köle kızların cephesinden anlatıyor. Bir de Penelope'de kaynana bir değil, iki! Odysseus'un anası Antikleia ve sütninesi Eurykleia. Onlarla uğraşıyor. Yine Hop Çerkez türkümüzden uyarlarsak:
"Odysseus’um da pek güzel ama
Ne hain anası var"
Velhasıl, tarihi yazanlar bugüne değin çoğunlukla erkeklerdi. Odysseia destanında da anlatıcı Homeros, Odysseus'un etrafını dostları ve düşmanlarıyla sardı. Hepsi kalabalıktı. Ancak Penelope'nin düşmanı tek başınalığıydı. Kim bilir, belki bu daha sinsi bir düşmandır; fakat öbürküler kadar tantana yapmadığı için eril ellerdeki tarih kaydetmemiştir. Margaret Atwood'un Penelopia eserinin görülmeyen kahramanlıkları gösteren yeni çalışmalara esin kaynağı olması dileğiyle.
*Arif Sağ’ın yorumunu dinlemenizi öneririm; zira vokalde sürpriz bir ses var.
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder